Analyse du CLUF d'Ubisoft à la lumière de l'affaire The Crew

Σημείωση ενημέρωσης (2026). Αυτό το άρθρο ξαναγράφτηκε εξ ολοκλήρου και επαληθεύτηκε βάσει της επίσημης γαλλικής έκδοσης του CLUF της Ubisoft (τελευταία αναθεώρηση: 01/2023). Διορθώνει δύο σφάλματα των προηγούμενων εκδόσεών μας, τον ρόλο του DSA, καθώς και το εφαρμοστέο δίκαιο, και αναλύει τη σύμβαση ρήτρα προς ρήτρα.

Αυτή η ανάλυση πραγματοποιήθηκε με αφορμή την υπόθεση The Crew, ισχύει όμως για όλα τα παιχνίδια της Ubisoft: ο εκδότης εφαρμόζει το ίδιο πλαίσιο-CLUF σε ολόκληρο το κατάλογό του. Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα προβλήματα που επισημαίνουμε: μία ενιαία και γενική σύμβαση, επικολλημένη σε παιχνίδια που είναι ωστόσο πολύ διαφορετικά μεταξύ τους.

Οδηγός ανάγνωσης: καταχρηστική ρήτρα παράνομο / αμφισβητήσιμο νομικά ψευδές ή παραπλανητικό

Σύνοψη. Αυτό που αγοράζετε είναι μια άδεια χρήσης: ένα πραγματικό δικαίωμα χρήσης, το οποίο πληρώσατε. Αυτό δεν είναι ούτε ντροπιαστικό ούτε ασυνήθιστο, είναι η ίδια η φύση αυτού που αποκτά κανείς με ένα άυλο (ψηφιακό) παιχνίδι, και είναι το CLUF που ορίζει αυτή την άδεια (σε φυσική έκδοση, κατέχετε επιπλέον το υλικό αντίτυπο). Το ψέμα, που διατηρείται από ορισμένους, συνίσταται στο να μετατοπίζεται αυτή η πραγματικότητα προς το «δεν κατέχετε τίποτα, όλα είναι ανακλητά, κρίμα για εσάς». Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι λοιπόν η άδεια αυτή καθαυτή: είναι ότι πλαισιώνεται από ένα γενικό CLUF (η ίδια σύμβαση-πλαίσιο για ολόκληρο τον κατάλογο, χωρίς ειδικό δελτίο για κάθε παιχνίδι) και τροποποιήσιμο μετά την αποδοχή χωρίς να τηρείται πάντα το νομικό πρότυπο αυτών των τροποποιήσεων, περιλαμβάνει δε ρήτρες καταγγελίας και καταστροφής των αντιγράφων ενδεχομένως ανισόρροπες. Στο The Crew, αυτές οι ρήτρες συνδυάζονται, απαγόρευση μεταβίβασης, DRM, υποχρεωτική σύνδεση και λογαριασμός, απαγόρευση των εξομοιωτών διακομιστή, καταγγελία όταν ο εκδότης παύει την υποστήριξη, καταστροφή των αντιγράφων, μονομερής τροποποίηση, για να σχηματίσουν μια αρχιτεκτονική ολικής εξάρτησης. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι λοιπόν «είχε γράψει η Ubisoft αυτές τις ρήτρες;» (ναι), αλλά «είναι αυτές οι ρήτρες έγκυρες και αντιτάξιμες όταν καθιστούν εντελώς αχρησιμοποίητο ένα πληρωμένο προϊόν;»

The Crew: η χαρακτηριστική περίπτωση

Το The Crew, που κυκλοφόρησε στα τέλη του 2014, ήταν ένα παιχνίδι «always-online»: απαιτούσε μόνιμη σύνδεση με τους διακομιστές της Ubisoft, ακόμη και σε λειτουργία solo. Στις 31 Μαρτίου 2024, η Ubisoft έκλεισε αυτούς τους διακομιστές. Αποτέλεσμα: το παιχνίδι κατέστη εντελώς μη παίξιμο, ακόμη και για τους παίκτες που το είχαν πληρώσει και κατείχαν τον δίσκο. Αυτό είναι το γενεσιουργό γεγονός του κινήματος Stop Killing Games και της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας πολιτών Stop Destroying Videogames.

Τι αγοράζετε πραγματικά: μια άδεια χρήσης, και αυτό είναι θεμιτό

Ας το πούμε καθαρά, γιατί συχνά παρανοείται: όταν «αγοράζετε» ένα παιχνίδι, αγοράζετε μια άδεια χρήσης. Ένα πραγματικό δικαίωμα χρήσης, το οποίο πληρώσατε. Αυτό δεν έχει τίποτα το ασυνήθιστο ή ντροπιαστικό, είναι η ίδια η φύση αυτού που αποκτά κανείς με ένα λογισμικό έργο, και είναι ακριβώς το CLUF που ορίζει αυτό το δικαίωμα («Αυτό το προϊόν τίθεται στη διάθεσή σας στο πλαίσιο μιας άδειας χρήσης, δεν σας πωλείται», άρθρο 1.1).

Το ψέμα δεν είναι λοιπόν «πρόκειται για άδεια χρήσης»: αυτό είναι αληθές. Το ψέμα, που διατηρείται από ορισμένους, συνίσταται στο να μετατοπίζεται αυτή η πραγματικότητα προς το «δεν κατέχετε τίποτα, όλα είναι ανακλητά, κρίμα για εσάς». Όχι. Κατέχετε ένα πραγματικό δικαίωμα χρήσης, και αυτό το δικαίωμα έχει αξία. Η συζήτηση δεν πρέπει να παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο γελοιογραφικές απεικονίσεις, «είστε ιδιοκτήτης του παιχνιδιού» (ψευδές) και «δεν κατέχετε τίποτα» (επίσης ψευδές).

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η ίδια η άδεια χρήσης: έγκειται στον τρόπο με τον οποίο αυτή πλαισιώνεται. Τρία ελαττώματα την αδειάζουν από την ουσία της:

ένα γενικό CLUF, πανομοιότυπο για όλα τα παιχνίδια ενός εκδότη, ενώ θα χρειαζόταν ένα CLUF ειδικό για κάθε παιχνίδι, που να περιγράφει ειλικρινά τι απαιτεί ο συγκεκριμένος αυτός τίτλος (διακομιστές, σύνδεση, δηλωμένη διάρκεια ζωής)·
ένα CLUF τροποποιήσιμο μονομερώς μετά την αποδοχή, ενώ μια σύμβαση, εφόσον έχει «υπογραφεί», δεν θα έπρεπε πλέον να μπορεί να ξαναγραφεί από ένα μόνο μέρος·
ρήτρες ανακλητές και ανισόρροπες, διακριτική καταγγελία, καταστροφή αντιγράφων, οι οποίες επιτρέπουν την ανάκτηση του δικαιώματος που σας πωλήθηκε.

Με άλλα λόγια: το σκάνδαλο δεν είναι η αγορά μιας άδειας χρήσης, είναι το ότι σας πωλείται μια άδεια χρήσης το περιεχόμενο της οποίας μπορεί να αλλάξει εκ των υστέρων και της οποίας η χρήση μπορεί να εξαφανιστεί κατά βούληση του εκδότη. Ένα CLUF δεν μπορεί, με μια γενική διατύπωση, να εξαλείψει τις αναγκαστικού δικαίου προστασίες του καταναλωτή, να εξουδετερώσει τις νόμιμες εγγυήσεις, να καταστήσει αποδεκτή μια διακριτική καταγγελία, ούτε να καταργήσει τα αποτελέσματα που συνδέονται με ένα νομίμως αποκτηθέν υλικό μέσο.

Άδεια χρήσης, ναι· ενοικίαση, όχι (εκτός αν υπάρχουν σαφείς ημερομηνίες)

Ένα σημείο αξίζει να αποσαφηνιστεί: μια άδεια χρήσης που αποκτάται εξ επαχθούς αιτίας και για αόριστη διάρκεια δεν είναι ενοικίαση. Μια ενοικίαση θα σήμαινε πρόσβαση περιορισμένη χρονικά, και μια ενοικίαση προϋποθέτει ημερομηνίες: μια αρχή, ένα τέλος, μια δηλωμένη διάρκεια πριν την αγορά. Αυτή είναι όλη η ασάφεια που διατηρούν οι εκδότες: αρνούνται να μιλήσουν για πώληση (για να αρνηθούν την κυριότητα), αλλά προσέχουν πολύ να μη μιλήσουν και για ενοικίαση (διότι τότε θα έπρεπε να αναγράφουν διάρκεια και να σας αφήνουν να επιλέξετε εν γνώσει σας).

Έτσι προκύπτει ένα νομικό υβρίδιο, ούτε πώληση, ούτε ενοικίαση, μια «διηνεκής» άδεια χρήσης στα χαρτιά, αλλά στην πράξη ανακλητή ανά πάσα στιγμή, χωρίς καμία ημερομηνία. Όμως δεν μπορεί κανείς να έχει και τα δύο: είτε πρόκειται για άδεια χρήσης αποκτηθείσα για αόριστη διάρκεια, οπότε δεν μπορεί να ανακτηθεί κατά βούληση του εκδότη· είτε πρόκειται για ενοικίαση, οπότε πρέπει να πλαισιώνεται από σαφείς ημερομηνίες, αναρτημένες πριν την αγορά. Το δίκαιο καταναλωτή θα έπρεπε να επιβάλλει αυτήν την επιλογή, και να την αναγράφει ξεκάθαρα τη στιγμή της πληρωμής.

«Άδεια χρήσης, όχι πώληση»: τι πραγματικά καλύπτει αυτό

Η ρήτρα είναι υπερασπίσιμη ως υπενθύμιση ότι η Ubisoft δεν παραχωρεί το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, τον κώδικα, τα γραφικά, τη μουσική ή τους χαρακτήρες: αυτά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας παραμένουν στον εκδότη ή στους δικαιοπαρόχους του. Η αγορά του The Crew προφανώς δεν παρέχει το δικαίωμα αντιγραφής του κώδικά του ή εκμετάλλευσης των assets του.

Όμως αυτό δεν είναι το πραγματικό ερώτημα. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ubisoft μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την πνευματική ιδιοκτησία για να αδειάσει σχεδόν εντελώς από την ουσία της την αγορά που πραγματοποίησε ο καταναλωτής. Ανάμεσα στο «δεν κατέχω το copyright» και στο «δεν κατέχω κανένα πραγματικό δικαίωμα διαρκούς χρήσης», υπάρχει ένας τεράστιος νομικός χώρος, και είναι ακριβώς αυτόν τον χώρο που τα σύγχρονα CLUF επιχειρούν να κλείσουν.

Το υλικό μέσο: το αντικείμενο υπάρχει, η χρήση εξαφανίζεται

Για ένα παιχνίδι σε δίσκο, ο παίκτης κατέχει τουλάχιστον το υλικό μέσο. Το CLUF το αναγνωρίζει άλλωστε: προβλέπει περιορισμένη εγγύηση 90 ημερών κατά των ελαττωμάτων του υλικού μέσου (άρθρο 5). Το ίδιο το Ακυρωτικό Δικαστήριο (Cour de cassation) υπενθυμίζει ότι η πρώτη πώληση υλικών αντιτύπων ενός έργου εξαντλεί το δικαίωμα διανομής επί αυτών των αντιτύπων.

Πρέπει επομένως να αποφεύγεται η διατύπωση ότι ο παίκτης «δεν κατέχει τίποτα». Δεν κατέχει το έργο, αλλά κατέχει τον δίσκο, το κουτί, και κυρίως μια θεμιτή προσδοκία συνδεδεμένη με ένα προϊόν που πωλήθηκε ως παίξιμο. Το CLUF υπερθέτει έτσι δύο πραγματικότητες: από τη μία, ένα υλικό μέσο πωλούμενο ως αγαθό (και εγγυημένο για 90 ημέρες)· από την άλλη, μια ανακλητή άδεια χρήσης που μπορεί να καταστήσει αυτό το αγαθό εντελώς άχρηστο. Ο καταναλωτής διατηρεί το αντικείμενο, αλλά χάνει την ουσιώδη λειτουργία για την οποία το αγόρασε.

Η τεχνική εξάρτηση: DRM, σύνδεση, λογαριασμός, Ubisoft Connect

Το The Crew δεν εξαφανίζεται μόνο εξαιτίας μιας νομικής ρήτρας, αλλά εξαιτίας του συνδυασμού μεταξύ της σύμβασης και της τεχνικής αρχιτεκτονικής. Το CLUF προβλέπει ότι ένα DRM μπορεί να περιορίσει τις εγκαταστάσεις και να εγκαταστήσει στοιχεία (άρθρο 3.1), και ότι «μπορεί να απαιτείται σύνδεση στο Διαδίκτυο, λογαριασμός Ubisoft, εγκατάσταση του λογισμικού πελάτη Ubisoft Connect και εγγραφή με τον σειριακό κωδικό μίας χρήσης για να παίξετε».

Αυτά τα στοιχεία μετατρέπουν ένα παιχνίδι που πωλείται στο κοινό σε προϊόν εξαρτώμενο από μια υποδομή ελεγχόμενη από τον εκδότη. Ο καταναλωτής δεν εξαρτάται πλέον μόνο από το μέσο που κατέχει, αλλά από μια τεχνική κλειδαριά που ο εκδότης μπορεί να κλείσει.

Οι απαγορευμένοι εξομοιωτές διακομιστή: η πόρτα διαφυγής κλειδωμένη

Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο, που συχνά ξεχνιέται. Το CLUF απαγορεύει ρητά να «δημιουργείτε, παρέχετε ή χρησιμοποιείτε άλλους τρόπους χρήσης του Προϊόντος, όπως εξομοιωτές διακομιστή» (άρθρο 1.3.δ).

Κατά τη διάρκεια της κανονικής εμπορικής εκμετάλλευσης, μια τέτοια ρήτρα είναι κατανοητή (καταπολέμηση της απάτης, της πειρατείας, της προσβολής των επίσημων διακομιστών). Όμως μετά το οριστικό κλείσιμο της υπηρεσίας, καθίσταται πολύ πιο αμφισβητήσιμη: ο εκδότης μπορεί να κλείσει τη μοναδική επίσημη πόρτα, και στη συνέχεια να απαγορεύσει στους παίκτες και στους αρχειοθέτες να χτίσουν μια πόρτα διαφυγής. Η Ubisoft δεν αρκείται λοιπόν στο να επιτρέψει την παύση της υποστήριξης: τείνει επίσης να εμποδίσει τις κοινοτικές λύσεις διατήρησης. Αυτό είναι ακριβώς αυτό που καταπολεμά το Stop Killing Games.

Η καταγγελία (άρθρο 8): η ρήτρα που σβήνει το παιχνίδι

Αυτός είναι ο συμβατικός πυρήνας της υπόθεσης. Το CLUF προβλέπει ότι τόσο ο παίκτης όσο και η Ubisoft μπορούν να καταγγείλουν τη σύμβαση «ανά πάσα στιγμή»· η καταγγελία από την Ubisoft παράγει αποτελέσματα ιδίως «κατά την ημερομηνία της απόφασης της Ubisoft να παύσει την προσφορά του Προϊόντος». Κατά την καταγγελία, ο χρήστης «πρέπει να απεγκαταστήσει αμέσως το Προϊόν και να καταστρέψει όλα τα αντίγραφα».

Η συμμετρία «ο καθένας μπορεί να καταγγείλει» είναι σε μεγάλο βαθμό πλασματική. Αν ο παίκτης καταγγείλει, χάνει το παιχνίδι που πλήρωσε. Αν η Ubisoft καταγγείλει ή παύσει την υποστήριξη, χιλιάδες ή εκατομμύρια παίκτες χάνουν ταυτόχρονα την πρόσβαση σε ένα αγορασμένο προϊόν, ενώ ο εκδότης διατηρεί τα παρελθόντα έσοδα. Η ανισορροπία δεν βρίσκεται στην αφηρημένη φράση, βρίσκεται στα συγκεκριμένα αποτελέσματά της. Στο γαλλικό δίκαιο, οι ρήτρες που επιτρέπουν στον επαγγελματία να καταγγείλει κατά διακριτική ευχέρεια ή χωρίς εύλογη προειδοποίηση βρίσκονται ακριβώς στο στόχαστρο των καταλόγων καταχρηστικών ρητρών (άρθρα R.212-1 και R.212-2 του Κώδικα Καταναλωτή).

«Καταστροφή όλων των αντιγράφων»: μια ρήτρα που πρέπει να ερμηνεύεται στενά

Αυτή η υποχρέωση πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή. Μπορεί να γίνει κατανοητή για τα λογισμικά αντίγραφα που έχουν εγκατασταθεί ή αναπαραχθεί. Όμως, αν ερμηνευτεί ως αφορώσα το ίδιο το υλικό αντίτυπο, καθίσταται δυσανάλογη: μια ιδιωτική σύμβαση δεν θα έπρεπε να μπορεί να απαιτεί από έναν καταναλωτή να καταστρέψει ένα νομίμως αγορασμένο αντικείμενο απλώς και μόνο επειδή ο εκδότης αποφάσισε να σταματήσει την υπηρεσία του. Η οδηγία 2019/770 προβλέπει άλλωστε, για περιεχόμενο που παρέχεται σε απτό μέσο, έναν μηχανισμό επιστροφής του μέσου κατόπιν αιτήματος και με έξοδα του επαγγελματία, μια λογική πολύ διαφορετική από το «καταστρέψτε τα όλα».

Τροποποίηση του CLUF και τροποποίηση του προϊόντος: δύο διαφορετικές πράξεις, δύο νομικά καθεστώτα

Το άρθρο 9 του CLUF της Ubisoft συγκεντρώνει δύο διαφορετικές εξουσίες: την τροποποίηση του κειμένου της σύμβασης και την τεχνική τροποποίηση του προϊόντος. Συνδέονται στην πράξη, αλλά δεν υπάγονται ακριβώς στους ίδιους κανόνες.

1. Η τροποποίηση του CLUF

Το CLUF προβλέπει ότι η Ubisoft μπορεί να αναθεωρήσει τους όρους του, ότι ο χρήστης δεν θα λάβει υποχρεωτικά προειδοποίηση εκ των προτέρων, ότι οφείλει να συμβουλεύεται περιοδικά το έγγραφο και ότι η συνέχιση της χρήσης ισοδυναμεί με πλήρη και αμετάκλητη αποδοχή των τροποποιήσεων.

Αυτός ο μηχανισμός πρέπει καταρχάς να αντιπαραβληθεί με το κοινό δίκαιο των συμβάσεων και το δίκαιο των καταχρηστικών ρητρών. Οι γενικοί όροι παράγουν αποτελέσματα μόνο εφόσον έχουν τεθεί υπόψη του αντισυμβαλλομένου και έχουν γίνει αποδεκτοί. Μια σύμβαση δεν μπορεί, καταρχήν, να τροποποιηθεί παρά μόνο με αμοιβαία συναίνεση ή για λόγο που επιτρέπεται από τον νόμο. Σε μια σύμβαση προσχώρησης, μια μη διαπραγματεύσιμη ρήτρα που δημιουργεί σημαντική ανισορροπία μπορεί να θεωρηθεί ως μη γεγραμμένη.

Το ερώτημα δεν είναι λοιπόν μόνο αν η Ubisoft είχε προβλέψει στην έκδοση V1 ότι θα μπορούσε να δημοσιεύσει την έκδοση V2. Πρέπει επίσης να τεθεί το ερώτημα: ποια τροποποίηση έγινε, πώς ενημερώθηκε ο παίκτης για αυτήν, ποια πράξη εκφράζει πραγματικά τη συναίνεσή του και ποια λύση του προσφέρεται εάν αρνηθεί;

Η συνέχιση του παιχνιδιού μετά τη δημοσίευση της V2 δεν σημαίνει κατ' ανάγκη αποδοχή της V2 χωρίς επιφύλαξη. Ο παίκτης μπορεί απλώς να επιδιώκει να ασκήσει το δικαίωμα χρήσης που είχε ήδη πληρώσει υπό την V1. Αυτό το επιχείρημα θα εξαρτηθεί από το συγκεκριμένο πλαίσιο: κοινοποίηση, σημασία της αλλαγής, κουμπί που παρουσιάστηκε, δυνατότητα αναβολής και συνέπειες της άρνησης.

2. Η τροποποίηση του προϊόντος ή της υπηρεσίας

Το ίδιο άρθρο επιτρέπει στην Ubisoft να τροποποιεί το προϊόν ανά πάσα στιγμή, μεταξύ άλλων μέσω αυτόματων ενημερώσεων. Αυτή η πράξη υπάγεται επιπλέον στο ειδικό καθεστώς του ψηφιακού περιεχομένου και των ψηφιακών υπηρεσιών.

Για τις συμβάσεις που συνάπτονται από την 1η Ιανουαρίου 2022, το άρθρο L.224-25-26 του Κώδικα Καταναλωτή πλαισιώνει τις τροποποιήσεις που δεν είναι αναγκαίες για τη διατήρηση της συμμόρφωσης: η σύμβαση πρέπει να τις επιτρέπει για βάσιμο λόγο, δεν πρέπει να συνεπάγονται πρόσθετο κόστος, ο καταναλωτής πρέπει να ενημερώνεται σαφώς και, σε περίπτωση μη ασήμαντης αρνητικής επίπτωσης, εγκαίρως σε σταθερό μέσο. Πρέπει τότε να μπορεί να αρνηθεί ή να απεγκαταστήσει την ενημέρωση, να διατηρήσει την παλαιότερη σύμφωνη έκδοση όταν αυτή παραμένει διαθέσιμη, ή να καταγγείλει τη σύμβαση χωρίς επιβάρυνση.

Δεν πρέπει επομένως να συγχέονται δύο διαφορετικές αιτιάσεις:

Κατέστη αντιτάξιμη η V2; Πρόκειται καταρχάς για ζήτημα αποδοχής, δεσμευτικής ισχύος και καταχρηστικών ρητρών.
Παραμένει σύμφωνο το τροποποιημένο παιχνίδι και ποια ένδικα μέσα υπάρχουν; Πρόκειται για το ζήτημα των ψηφιακών ενημερώσεων και της εγγύησης συμμόρφωσης.

Όταν μια νέα έκδοση της σύμβασης χρησιμοποιείται για να επιβάλει μια δυσμενή τεχνική τροποποίηση, οι δύο σειρές κανόνων μπορούν να σωρευτούν.

Σάρωση RAM, εγγυήσεις «ως έχει», αποζημίωση: η υπόλοιπη ανισορροπία

Έλεγχος της RAM (άρθρο 4): το προϊόν μπορεί να σαρώνει τη μνήμη τυχαίας προσπέλασης για να εντοπίσει προγράμματα τρίτων· σε περίπτωση εντοπισμού, η Ubisoft λαμβάνει το όνομα του λογαριασμού, τη διεύθυνση IP, τις λεπτομέρειες του προγράμματος, τη χρονοσήμανση και τα χαρακτηριστικά του υλικού, και μπορεί να καταγγείλει «με ή χωρίς προειδοποίηση». Η καταπολέμηση της απάτης είναι θεμιτή, όμως μια ρήτρα που συνδυάζει παρακολούθηση, διαβίβαση προσωπικών δεδομένων και καταγγελία απαιτεί αυστηρό έλεγχο αναλογικότητας (και σαφή νομική βάση βάσει του RGPD).
Προϊόν «ως έχει» και περιορισμένη ευθύνη: το CLUF παρέχει το προϊόν «ως έχει», χωρίς εγγύηση αδιάλειπτης λειτουργίας, και περιορίζει την ευθύνη. Όμως μια ρήτρα δεν μπορεί να καταργήσει τις νόμιμες εγγυήσεις συμμόρφωσης ούτε το δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση παράβασης εκ μέρους του επαγγελματία. Το «ως έχει» δεν εξαλείφει την υποχρέωση παροχής ψηφιακού περιεχομένου σύμφωνου με τη σύμβαση (οδηγία 2019/770).
Αποζημίωση: ο παίκτης εγγυάται στην Ubisoft κάλυψη έναντι ευρέων ενδίκων μέσων και δικηγορικών εξόδων. Σε μια σύμβαση προσχώρησης προς το ευρύ κοινό, μια τέτοια ρήτρα πρέπει να ερμηνεύεται στενά και να μην καθίσταται εργαλείο εκφοβισμού.

Διόρθωση: το εφαρμοστέο δίκαιο είναι το γαλλικό δίκαιο

Οι προηγούμενες εκδόσεις μας ανέφεραν ότι το CLUF παρέπεμπε στο δίκαιο και στα δικαστήρια της Αγγλίας και της Ουαλίας. Αυτό είναι ψευδές για την τρέχουσα γαλλική έκδοση. Αυτή διευκρινίζει (άρθρο 10.4) ότι «το παρόν CLUF διέπεται από τους γαλλικούς νόμους» και αναγνωρίζει «την αποκλειστική αρμοδιότητα των γαλλικών Δικαστηρίων». (Η έκδοση en-US, από την πλευρά της, παραπέμπει στο δίκαιο της Καλιφόρνιας και στη διαιτησία, όμως αυτή δεν είναι η σχετική έκδοση για έναν Γάλλο παίκτη.)

Αυτό το σημείο ενισχύει την ανάλυση: για έναν Γάλλο παίκτη, δεν χρειάζεται να χαθεί σε μια συζήτηση περί αλλοδαπής δικαιοδοσίας. Οι ρήτρες αντιπαρατίθενται άμεσα με τον Κώδικα Καταναλωτή, τις νόμιμες εγγυήσεις και το ενσωματωμένο ευρωπαϊκό δίκαιο. Το CLUF καταλήγει άλλωστε σε μια χρήσιμη παραδοχή: εφαρμόζεται «μόνο στον βαθμό που επιτρέπεται από τον νόμο». Η Ubisoft γνωρίζει επομένως ότι μια γραπτή ρήτρα δεν είναι αυτομάτως αντιτάξιμη.

Η κεντρική θέση: το σωρευτικό αποτέλεσμα

Καμία ρήτρα δεν πρέπει να αναλύεται μεμονωμένα. Το πρόβλημα The Crew γεννιέται από την άθροισή τους: παιχνίδι χαρακτηρισμένο ως άδεια χρήσης και όχι ως πώληση· μη μεταβιβάσιμη άδεια χρήσης· υλικό μέσο αναγνωρισμένο αλλά χωρίς εγγύηση χρήσης· πρόσβαση εξαρτώμενη από DRM, σύνδεση, λογαριασμό και Ubisoft Connect· απαγορευμένοι εξομοιωτές διακομιστή· έλεγχος της RAM· δυνατότητα καταγγελίας όταν ο εκδότης παύει την υποστήριξη· υποχρέωση απεγκατάστασης και καταστροφής των αντιγράφων· μονομερής τροποποίηση του CLUF και του προϊόντος· περιορισμένες εγγυήσεις και ένδικα μέσα.

Μεμονωμένα, κάθε στοιχείο παρουσιάζεται ως «τυπική» ρήτρα. Μαζί, οικοδομούν μια συμβατική και τεχνική αρχιτεκτονική ολικής εξάρτησης: ο παίκτης πληρώνει σαν να αγοράζει ένα παιχνίδι, αλλά καταλήγει να αντιμετωπίζεται ως απλός επισφαλής χρήστης μιας υπηρεσίας την οποία ο εκδότης μπορεί να σβήσει.

Τι λέει πραγματικά το ευρωπαϊκό δίκαιο (χωρίς υπερβολική βεβαιότητα)

Δύο νομικά πεδία είναι πολύ πιο στέρεα από το DSA:

Οι καταχρηστικές ρήτρες (οδηγία 93/13/ΕΟΚ· άρθρο L.212-1 του Κώδικα Καταναλωτή): μια ρήτρα που δημιουργεί σημαντική ανισορροπία εις βάρος του καταναλωτή θεωρείται μη γεγραμμένη. Διακριτική καταγγελία, μονομερής τροποποίηση, κατάργηση ενδίκων μέσων: αυτοί οι τύποι ρητρών περιλαμβάνονται στους μαύρους (R.212-1) και γκρίζους (R.212-2) καταλόγους. Πρόκειται πιθανότατα για το ισχυρότερο επιχείρημα.
Η οδηγία (ΕΕ) 2019/770: δεν εγγυάται από μόνη της αιώνια δυνατότητα παιχνιδιού. Αντιθέτως, προσφέρει σοβαρό έδαφος για την αμφισβήτηση μιας ρήτρας που επιτρέπει τη ριζική τροποποίηση της πρόσβασης σε ψηφιακό περιεχόμενο χωρίς βάσιμο λόγο, χωρίς σαφή ενημέρωση, χωρίς εναλλακτική λύση και χωρίς αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Προβλέπει επίσης ότι οι ρήτρες που αποκλείουν, εις βάρος του καταναλωτή, τα εθνικά μέτρα μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο δεν τον δεσμεύουν.

RGPD και DSA: προσοχή στις συγχύσεις. Ο RGPD (κυρώσεις έως 10 εκατ. ευρώ ή 2% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών, και 20 εκατ. ευρώ ή 4% για τις σοβαρότερες παραβάσεις) αφορά τα προσωπικά δεδομένα, όχι το κλείσιμο ενός παιχνιδιού. Το DSA είναι κανονισμός (όχι οδηγία) που εκθέτει ορισμένες πλατφόρμες σε πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών, όμως αφορά τις διεπαφές, τη διαφάνεια και τα dark patterns, όχι τη νομιμότητα μιας ρήτρας καταγγελίας άδειας χρήσης. Για το The Crew, τα κατάλληλα πεδία είναι η οδηγία 2019/770, οι καταχρηστικές ρήτρες, η συμμόρφωση και η προσυμβατική ενημέρωση.

Το συμβατικό χρονοδιάγραμμα: ποιο κείμενο έγινε αποδεκτό, και πότε;

Η ανάλυση μόνο του CLUF δεν αρκεί. Πρέπει να ανασυγκροτηθεί ολόκληρο το χρονοδιάγραμμα:

Πριν την πληρωμή: ποιοι περιορισμοί εμφανίζονται στη σελίδα του προϊόντος και στο καλάθι;
Κατά την πληρωμή: ποιους όρους ενσωματώνει πραγματικά το κουμπί επιβεβαίωσης;
Κατά την πρώτη εκκίνηση: ποιο CLUF παρουσιάζεται, με ποιον αριθμό ή ημερομηνία έκδοσης;
Κατά τη διάρκεια μιας ενημέρωσης: ποια νέα έκδοση κοινοποιείται, μέσω ποιου καναλιού και με ποια προθεσμία;
Σε περίπτωση άρνησης: διατηρεί ο παίκτης το παιχνίδι που αποκτήθηκε υπό την παλαιότερη έκδοση, λαμβάνει εναλλακτική λύση ή χάνει τον λογαριασμό και τη βιβλιοθήκη του;

Οι όροι πώλησης της Ubisoft αναφέρουν ότι η σύμβαση πώλησης συνάπτεται τη στιγμή του δεύτερου κλικ επιβεβαίωσης. Το CLUF, από την πλευρά του, δηλώνει ότι τίθεται σε ισχύ το νωρίτερο κατά την αγορά, τη λήψη ή την πρώτη χρήση, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα την εγκατάσταση ή τη χρήση ως πράξη αποδοχής. Αυτή η ασυμφωνία δεν αρκεί για να καταστήσει το CLUF μη αντιτάξιμο, όμως υποχρεώνει την Ubisoft να αποδείξει ότι η ακριβής έκδοση του CLUF είχε πράγματι τεθεί υπόψη του παίκτη και ενσωματωθεί στη σύμβαση πριν την πληρωμή.

Η αποφασιστική απόδειξη δεν είναι επομένως ένα αντίγραφο του CLUF που βρίσκεται σήμερα online. Είναι η έκδοση που ίσχυε κατά την ημερομηνία της παραγγελίας, η θέση της στη διαδρομή αγοράς, το κείμενο του κουμπιού, το σταθερό αντίγραφο που παρασχέθηκε στον παίκτη και η ακριβής πράξη που καταγράφηκε ως αποδοχή.

Είναι η άρνηση μιας ενημερωμένης έκδοσης πραγματική επιλογή; Οι όροι χρήσης της Ubisoft, όπως ενημερώθηκαν τον Ιανουάριο του 2026, αναφέρουν ότι ένας χρήστης που αρνείται τους όρους ή την ενημερωμένη έκδοσή τους μπορεί να κλείσει τον λογαριασμό του. Το κλείσιμο συνεπάγεται την απώλεια πρόσβασης στις υπηρεσίες, στα αποθηκευμένα δεδομένα και στην πρόοδο, και αποκλείει τη γενική επιστροφή ορισμένων υπολοίπων ή μη χρησιμοποιημένων δικαιωμάτων. Το κεντρικό ερώτημα γίνεται τότε: μπορεί ένας παίκτης να αρνηθεί την V2 χωρίς να χάσει τα δικαιώματα χρήσης που πλήρωσε υπό την V1;

«Αποδεκτό» δεν σημαίνει «έγκυρο»

Το CLUF βεβαιώνει ότι η εγκατάσταση ή η χρήση του παιχνιδιού ισοδυναμεί με αποδοχή. Μένει να επαληθευτεί αν αυτή η έκδοση είχε τεθεί υπόψη του παίκτη πριν την πληρωμή, ποια ακριβής πράξη καταγράφηκε και αν οι επίμαχες ρήτρες είναι αντιτάξιμες. Αν οι καθοριστικές ρήτρες (ανακλητή άδεια χρήσης, απαγόρευση μεταβίβασης, παύση υποστήριξης, καταστροφή αντιγράφων) ανακαλύπτονται μόνο μετά την αγορά, η συναίνεση είναι νομικά ασθενής. Είχατε αποδεχθεί συμβατικά μια ρήτρα που επιτρέπει αυτή την έκβαση, μένει όμως να διαπιστωθεί αν αυτή η ρήτρα είναι αντιτάξιμη σε έναν Ευρωπαίο καταναλωτή όταν καταλήγει να τον στερήσει εντελώς από τη χρήση ενός πληρωμένου προϊόντος. Μια αποδεκτή ρήτρα μπορεί να θεωρηθεί μη γεγραμμένη αν είναι καταχρηστική ή αντίθετη σε προστασία αναγκαστικού δικαίου.

Δύο απλές απαιτήσεις που θα άλλαζαν τα πάντα

Μπορούμε να συνοψίσουμε τη θέση της GamerRights σε δύο συγκεκριμένα αιτήματα, τα οποία δεν αμφισβητούν καθόλου την αρχή της άδειας χρήσης, αλλά την καθιστούν έντιμη:

Μια σταθερή σύμβαση-πλαίσιο, συν ένα σαφές δελτίο ανά παιχνίδι. Μια εντελώς ξεχωριστή σύμβαση για κάθε τίτλο θα δημιουργούσε 500 δυσανάγνωστες συμβάσεις αντί για μία· αυτός δεν είναι ο στόχος. Αυτό που ζητάμε: μια αρχειοθετημένη και προσβάσιμη σύμβαση-πλαίσιο, και για κάθε παιχνίδι ένα τυποποιημένο δελτίο αναρτημένο πριν την πληρωμή: εξαρτήσεις από διακομιστές, δηλωμένη διάρκεια ή κριτήρια τερματισμού της υπηρεσίας, υποχρεωτικός λογαριασμός ή όχι, μεταβίβαση, λειτουργία εκτός σύνδεσης, τέλος κύκλου ζωής και διορθωτικά μέτρα. Με την ακριβή αναγνώριση της αποδεκτής έκδοσης και ένα δημόσιο ιστορικό τροποποιήσεων. Ο παίκτης θα γνώριζε επιτέλους τι αγοράζει, παιχνίδι προς παιχνίδι, πριν πληρώσει.
Πραγματικά πλαισιωμένες τροποποιήσεις, όπως ήδη προβλέπει ο νόμος. Όχι μια σύμβαση παγιωμένη για πάντα (η οδηγία 2019/770 και το άρθρο L.224-25-26 του Κώδικα Καταναλωτή επιτρέπουν ορισμένες τροποποιήσεις), αλλά την αυστηρή εφαρμογή του προτύπου τους: καμία μη αναγκαία δυσμενής τροποποίηση χωρίς βάσιμο λόγο προβλεπόμενο στη σύμβαση, χωρίς σαφή και έγκαιρη ενημέρωση σε σταθερό μέσο, χωρίς κόστος για τον παίκτη, και χωρίς δυνατότητα άρνησης, διατήρησης της προηγούμενης έκδοσης όταν αυτό είναι εφικτό, ή καταγγελίας χωρίς επιβάρυνση όταν η αρνητική επίπτωση δεν είναι ασήμαντη. Πολλά από τα CLUF που εξετάστηκαν παρέχουν στον επαγγελματία μια πολύ ευρεία εξουσία τροποποίησης. Αυτή η εκτίμηση πρέπει ωστόσο να τεκμηριώνεται τίτλο προς τίτλο και έκδοση προς έκδοση.

Στη Γαλλία, αυτό το καθεστώς εφαρμόζεται στις συμβάσεις που συνάπτονται από την 1η Ιανουαρίου 2022. Για μια παλαιότερη αγορά, όπως ένα αντίγραφο του The Crew που αποκτήθηκε το 2014, πρέπει να συνδυαστούν οι κανόνες που ίσχυαν κατά την ημερομηνία της σύμβασης με τα αποτελέσματα που παρήχθησαν μεταγενέστερα.

Προσθέστε σε αυτό τον περιορισμό των ρητρών διακριτικής καταγγελίας, και η άδεια χρήσης ξαναγίνεται αυτό που θα έπρεπε πάντα να είναι: ένα πραγματικό, σταθερό και αντιτάξιμο δικαίωμα, και όχι μια ανοχή που ο εκδότης μπορεί να αποσύρει όποτε θέλει.

Συμπέρασμα: η σύμβαση εξηγεί την εξαφάνιση, δεν την απαλλάσσει

Η υπόθεση The Crew δεν δείχνει μόνο ότι η Ubisoft είχε προβλέψει συμβατικά το κλείσιμο του παιχνιδιού. Δείχνει πώς τα σύγχρονα CLUF οργανώνουν μια προοδευτική αποστέρηση του παίκτη: όχι πουλώντας μια άδεια χρήσης (κάτι που είναι φυσιολογικό), αλλά πλαισιώνοντάς την με μια γενική και τροποποιήσιμη σύμβαση, απαγόρευση μεταβίβασης, κλείδωμα μέσω DRM και online λογαριασμού, απαγόρευση εξομοιωτών διακομιστή, καταγγελία κατά την παύση της υποστήριξης, καταστροφή αντιγράφων, μονομερή τροποποίηση, περιορισμένες εγγυήσεις και ένδικα μέσα.

Η πραγματική συζήτηση δεν είναι λοιπόν «είχε γράψει η Ubisoft αυτές τις ρήτρες;», ναι. Είναι: «μπορούν αυτές οι ρήτρες να αντιταχθούν σε έναν καταναλωτή όταν καθιστούν εντελώς αχρησιμοποίητο ένα πληρωμένο προϊόν, χωρίς εναλλακτική λύση, χωρίς μεταβίβαση, χωρίς ιδιωτικό διακομιστή, χωρίς συνέχεια και χωρίς αποτελεσματικό ένδικο μέσο;» Η GamerRights θεωρεί ότι αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, και πρέπει να επιλυθεί σε γαλλικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, όχι ρήτρα προς ρήτρα, αλλά υπό το πρίσμα του σωρευτικού αποτελέσματός τους στο πραγματικό δικαίωμα του παίκτη να χρησιμοποιεί αυτό που πλήρωσε.

Σημείωση σχετικά με τις εκδόσεις: καθώς το παιχνίδι κυκλοφόρησε το 2014, το CLUF που ίσχυε τότε (προσβάσιμο μέσω της σελίδας του The Crew στο Steam) ενδέχεται να διαφέρει από την τρέχουσα έκδοση. Οι ρήτρες που αναφέρονται εδώ προέρχονται από την ισχύουσα επίσημη γαλλική έκδοση (αναθεώρηση 01/2023)· η ιστορική έκδοση του Steam περιέχει ήδη τους ίδιους μηχανισμούς («licensed, not sold», DRM, εξομοιωτές διακομιστή, έλεγχος RAM, καταγγελία, μονομερής τροποποίηση).

Αυτή η ανάλυση αφορά τα έγγραφα και τις διαδρομές που παρατηρήθηκαν κατά την αναφερόμενη ημερομηνία. Η αντιταξιμότητα μιας ρήτρας εξαρτάται από την ισχύουσα έκδοση, τη σύμβαση πώλησης, τη χώρα, την ημερομηνία αγοράς και τα αποδεικτικά στοιχεία της πραγματικής διαδρομής. Ένα τρέχον αντίγραφο του CLUF δεν αρκεί για να τεκμηριώσει τι είχε αποδεχθεί ένας συγκεκριμένος παίκτης πολλά χρόνια νωρίτερα.

Ανάλυση του CLUF της Ubisoft υπό το πρίσμα της υπόθεσης The Crew