Wat is een CLUF? Het contract dat u ondertekent zonder het ooit te lezen

Laten we een eenvoudige vraag stellen: wanneer u een videogame 'koopt', wat betaalt u dan precies? Het antwoord verrast de meeste gamers. U koopt geen game. U koopt een gebruiksrecht, een licentie, vastgelegd in een contract dat de Eindgebruikerslicentieovereenkomst (CLUF) wordt genoemd, of EULA in het Engels (End User License Agreement).

En dit is niets nieuws, en ook niet specifiek voor het digitale. Dit contract bestond al in het tijdperk van fysieke games. Het zat in de doos.

Juridisch gezien 'ondertekent' u het niet altijd. Een CLUF kan worden aanvaard door een klik of door ondubbelzinnig gedrag. De echte vraag is dus welke versie u ter kennis is gebracht, wanneer dat gebeurde, of u die kon bewaren en welke handeling uw aanvaarding bewijst.

Een contract 'ondertekenen' dat u niet kunt lezen voordat u het ondertekent

Op oude dozen van games, software, soms cartridges, zat een zegel of plastic folie dat verscheurd moest worden om te openen. Dit zegel verbreken werd juridisch geacht gelijk te staan aan aanvaarding van de licentie, een praktijk die het 'shrink-wrap contract' wordt genoemd. De paradox is duizelingwekkend: de licentie zat binnenin de doos, dus om haar te lezen moest u de doos eerst openen... en het openen gold als aanvaarding. Met andere woorden, u ondertekende voordat u kon lezen.

Vandaag geldt dezelfde logica, in twee vormen:

• ofwel verschijnt er een onleesbaar tekstblok met een knop 'Ik ga akkoord', en niemand leest het;
• ofwel aanvaardt u door de game simpelweg te starten, zonder dat u ook maar iets wordt getoond.

En als u weigert? Dan heeft u een game gekocht waarmee u niet mag spelen. Als essentiële voorwaarden u pas na betaling worden voorgelegd en weigering de game onbruikbaar maakt, moeten de tegenwerpelijkheid ervan en uw rechtsmiddelen worden onderzocht: afhankelijk van de context zijn de aanknopingspunten de precontractuele informatie, artikel 1119 van het Franse Burgerlijk Wetboek (algemene voorwaarden hebben alleen effect als ze gekend en aanvaard zijn), het herroepingsrecht, de conformiteit van de digitale inhoud of oneerlijke bedingen. Terugbetaling is niet automatisch: dit hangt af van het contract en de toepasselijke rechtsgrond, en het is juist deze onduidelijkheid, nooit duidelijk erkend door de winkels, die een probleem vormt.

Hetzelfde contract voor alle games

Een uitgever stelt niet voor elke game een apart contract op. Hij schrijft één enkele raam-CLUF en past die toe op zijn hele assortiment. De CLUF is doorgaans een gestandaardiseerd contract, ontworpen om op een groot aantal gebruikers te worden toegepast. Deze standaardisering vergemakkelijkt de distributie, maar creëert een risico: de speler onderhandelt over geen enkel beding, en bepaalde essentiële beperkingen kunnen verscholen zitten in een lange tekst of te laat worden voorgelegd. De wet blijft dus de inhoud van het contract controleren, zelfs na een klik op 'Ik ga akkoord'.

Enkele voorbeelden die daadwerkelijk voorkomen in CLUF's van grote uitgevers:

• Doorverkoopverbod. Het contract stelt vaak dat de game voor eenmalig gebruik is en niet doorverkocht mag worden. Hier moeten twee zeer verschillende situaties worden onderscheiden: voor fysieke games is dit verbod niet tegenwerpelijk, de uitputting van het distributierecht staat de doorverkoop van uw exemplaar toe, wat het contract ook beweert. Voor gedematerialiseerde games daarentegen wordt de niet-overdraagbaarheid tegenwoordig erkend door de Franse jurisprudentie (zaak UFC-Que Choisir tegen Valve, afgesloten in 2024): dit veranderen is een politieke en wetgevende strijd, geen reeds verworven recht.
• Mogelijke afsluiting 'op een dag'. Het contract bepaalt dat de uitgever u de toegang tot de game kan ontnemen, zonder ooit een datum te geven. Een normaal contract legt termijnen vast; hier wordt u alleen verteld 'op een dag, misschien'.
• Verplichte verbinding, ook bij solospel, vaak evenzeer om redenen van gegevensverzameling als van bescherming.

Een contract dat verandert na uw 'ondertekening'

Dit is ongetwijfeld het meest abnormale punt. De meeste CLUF's bepalen dat de uitgever ze eenzijdig kan wijzigen, wanneer hij wil, soms zonder voorafgaande kennisgeving. Stel u voor dat u het huurcontract van uw woning ondertekent, en vervolgens een bericht ontvangt: 'we hebben besloten dat uw appartement geen dak meer heeft, zo is het nu eenmaal'. Dat is, letterlijk, wat deze bedingen toestaan.

Maar een contract staat niet boven de wet. Het veronderstelt twee partijen, een akkoord en een evenwicht. In Europa komen verschillende teksten juist deze relatie opnieuw in evenwicht brengen:

• het herroepingsrecht van 14 dagen voor elke online aankoop, waarvan winkels u bijna altijd vragen om er meteen afstand van te doen (afstand die de wet, voor digitale inhoud die onmiddellijk wordt geleverd, alleen toestaat met uw uitdrukkelijke toestemming);
• het herschrijven van de CLUF valt allereerst onder het contractenrecht en het recht inzake oneerlijke bedingen; de richtlijn (EU) 2019/770, met name omgezet in artikel L.224-25-26 van het Franse Consumentenwetboek, regelt vooral de functionele wijzigingen van de digitale inhoud of dienst;
• het recht inzake oneerlijke bedingen (richtlijn 93/13/EEG), dat elk beding dat een aanzienlijk onevenwicht in uw nadeel creëert 'voor niet-geschreven' verklaart;
• de RGPD, die een geldige rechtsgrondslag en duidelijke informatie vereist voor het verzamelen van uw spelgegevens, en, wanneer de uitgever zich baseert op toestemming, een vrije en geïnformeerde toestemming.

De vijf te controleren momenten

• T0 - vóór de aankoop: productpagina, afhankelijkheden en beperkingen;
• T1 - betaling: verkoper, knop, opgenomen voorwaarden en bevestiging;
• T2 - eerste start: initiële versie van de CLUF;
• T3 - nieuwe versie: kennisgeving, verschillen en aanvaardingshandeling;
• T4/T5 - wijziging of weigering: effect op de game, het account en de rechtsmiddelen.

Wat u zou moeten kunnen weten voordat u betaalt

De echte kwestie is niet 'fysiek tegenover gedematerialiseerd'. Het is transparantie en keuze. Voordat u betaalt, zou u duidelijk moeten weten:

• de aard van wat u koopt (een game? een licentie? een dienst? DLC's?);
• de duur van de toegang, onbeperkt of beperkt, en de voorwaarden waaronder deze kan verdwijnen;
• uw rechten: overdragen, uitlenen, doorverkopen, opslaan, terugbetaald worden;
• wat er gebeurt met uw gegevens;
• de wijzigingsregels van het contract.

Concreet vragen we niet om een apart contract per game (500 onleesbare contracten zijn niet beter dan één): we vragen om een stabiel en gearchiveerd raamcontract, aangevuld met een gestandaardiseerd fiche specifiek voor elke game die voor de betaling wordt getoond (serverafhankelijkheden, aangekondigde duur, verplicht account, overdracht, offline modus, einde levensduur, rechtsmiddelen), de exacte identificatie van de aanvaarde versie, en een publieke geschiedenis van wijzigingen waarmee versies vergeleken kunnen worden.

Niets hiervan is onredelijk: dit is wat het consumentenrecht al garandeert voor andere producten en diensten. Een telefoonabonnement, een internetbox, een elektronisch apparaat, dat alles komt met duidelijke procedures voor herroeping, ontbinding en einde levensduur. Waarom zou de videogame, die is uitgegroeid tot de machtigste culturele industrie ter wereld, hiervan vrijgesteld zijn?

Een game is geen stukje plastic. Het is een werk waaraan u deelneemt, uren van uw leven, herinneringen. Het contract dat uw toegang tot dit werk regelt, verdient het om gelezen, begrepen, en, wanneer het onevenwichtig is, betwist te worden.

Voor een concreet geval, lees onze analyse van het CLUF van Ubisoft in het licht van de The Crew-zaak.

Officiële referenties

• Richtlijn (EU) 2019/770, digitale inhoud en diensten (EUR-Lex)
• Richtlijn 93/13/EEG, oneerlijke bedingen (EUR-Lex)
• Richtlijn 2011/83/EU, consumentenrechten (EUR-Lex)
• Verordening (EU) 2016/679, RGPD (EUR-Lex)