"Europa kan niets doen tegen het einde van de schijf": wat het recht werkelijk zegt

Ondervraagd door gamers na de aankondiging van het einde van de productie van PlayStation-schijven in januari 2028, antwoordde de Europese Commissie, en haar antwoord haalde de krantenkoppen: "Europa kan niets doen tegen de beslissing van PlayStation". Dat is juridisch correct. Maar daarbij blijven staan betekent het wezenlijke punt missen. Analyse.

Wat er precies is gezegd

Ondervraagd door de pers in het Europees Parlement in Straatsburg in juli 2026, verklaarde Michael McGrath, Europees commissaris voor democratie, justitie, de rechtsstaat en consumentenbescherming:

"Bedrijven staat het vrij om games en diensten aan te bieden op de manier die zij passend achten, op voorwaarde dat de rechten van de consument volledig worden beschermd, in overeenstemming met het nationale recht en het recht van de Unie."

Vertaling: de Commissie zal niet ingrijpen en zal geen wet voorstellen om Sony (of wie dan ook) te verplichten een fysiek formaat te behouden. De beslissing valt, in zijn woorden, onder de "commerciële en contractuele vrijheden".

Waarom hij juridisch gelijk heeft

• Ondernemingsvrijheid is een grondrecht van de EU. Artikel 16 van het Handvest van de grondrechten beschermt de vrijheid van ondernemerschap, wat ook de keuze van producten, formaten en distributiekanalen omvat. Een fabrikant verplichten om schijven te blijven persen zou een directe inmenging in dit recht zijn, wat een solide wettelijke basis en een evenredige rechtvaardiging van algemeen belang zou vereisen.
• Het consumentenrecht regelt hoe men verkoopt, niet wat men produceert. De belangrijkste teksten die van toepassing zijn op videogames (richtlijn 2019/770 over digitale inhoud en digitale diensten, richtlijn 2011/83 over precontractuele informatie en herroeping, richtlijn 93/13 over oneerlijke bedingen) leggen verplichtingen op inzake conformiteit, transparantie en contractueel evenwicht. Geen enkele legt een distributiedrager op, of staat toe dat die wordt opgelegd.
• Geen enkele bevoegdheid van de Unie dekt dit geval. De EU harmoniseert de interne markt en beschermt consumenten; ze beschikt over geen enkele wettelijke basis om het formaat van producten van een privébedrijf voor te schrijven, wanneer dat bedrijf verder de wet naleeft. Noch de DSA (verordening 2022/2065, gericht op platforms) noch de DMA (verordening 2022/1925, gericht op poortwachters) is van toepassing op deze kwestie.

Op dit punt is het dossier dus duidelijk: wie hoopte dat Brussel de beslissing van Sony zou "blokkeren", verwachtte iets wat het huidige Europese recht simpelweg niet toestaat.

Waar het antwoord omgedraaid moet worden

Het interessante deel van de verklaring van McGrath is niet "bedrijven staat het vrij". Het is de voorwaarde: "op voorwaarde dat de rechten van de consumenten volledig worden beschermd". Want precies daar wringt de schoen. Welke rechten beschermen, concreet, de koper van een 100% gedematerialiseerd spel?

• U koopt geen goed, u aanvaardt een licentie. Herroepbaar, niet overdraagbaar, wijzigbaar, zoals elke CLUF die niemand leest in herinnering brengt.
• De tweedehandsverkoop verdwijnt de facto. De Franse rechter heeft de doorverkoop van gedematerialiseerde games definitief geweigerd (Hof van Beroep van Parijs, 21 oktober 2022, bevestigd door het Hof van Cassatie op 23 oktober 2024, zaak UFC-Que Choisir tegen Valve, cassatieberoep nr. 23-13.738). Zolang er schijven waren, bleef er een markt voor tweedehands, uitlenen en overdracht. Het einde van de schijf doet die markt verdwijnen zonder dat enige wetgever dit ooit heeft beslist: een eenvoudige industriële beslissing bewerkstelligt het effect dat geen enkele wet heeft gestemd. Zie onze volledige analyse over doorverkoop.
• Behoud is niet gegarandeerd. Het wettelijk depot dekt gedematerialiseerde games slecht en games die afhankelijk zijn van servers helemaal niet. Wanneer een winkel sluit of een server wordt uitgeschakeld, kan het spel verdwijnen, ook al is het "voor het leven gekocht".

Met andere woorden: het einde van de schijf is legaal, maar het verlegt het volledige gewicht van uw rechten naar een digitaal kader dat grotendeels nog moet worden opgebouwd. Zeggen dat "de rechten van de consumenten worden beschermd" in de tegenwoordige tijd, betekent een stand van het recht beschrijven die de aankoopdaad beschermt, niet wat spelers verstaan onder bezitten, uitlenen, doorverkopen en bewaren.

De echte strijd: de Digital Fairness Act

Het is geen toeval dat deze verklaring een maand na een andere gemiste kans komt: op 16 juni 2026 antwoordde de Commissie op het Europees burgerinitiatief Stop Destroying Videogames (bijna 1,3 miljoen handtekeningen) door elk wetgevingsvoorstel te weigeren, ten gunste van een dialoog met de industrie en een gedragscode. Onze gedetailleerde analyse vindt u hier.

Maar het dossier is niet gesloten, en dat is het deel dat de koppen "Europa kan niets doen" systematisch vergeten:

• Op 9 juni 2026 schreven ongeveer 45 Europarlementariërs van alle strekkingen (EVP, S&D, Renew, Groenen, Left en niet-fractiegebonden leden) aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, vicevoorzitter Henna Virkkunen en commissaris McGrath om een "concreet wetgevingsvoorstel" te eisen, met de waarschuwing dat het uitblijven van een antwoord "een catastrofaal signaal zou geven aan alle burgers van de EU".
• Sinds de weigering van 16 juni heeft de beweging zich heroriënteerd naar de wijziging van de Digital Fairness Act, de toekomstige Europese tekst over digitale eerlijkheid, die bij de Commissie in voorbereiding is, om daarin verplichtingen inzake behoud en einde levensduur van games op te nemen.

McGrath spreekt de waarheid: met het huidige recht kan de EU het einde van de schijf niet verhinderen. Maar het recht is geen natuurtoestand, het kan veranderen. Niemand vraagt serieus om Sony te verplichten in 2028 nog schijven te persen. Waar het om gaat, is iets anders: dat de volledige digitalisering eindelijk gepaard gaat met rechten die gelijkwaardig zijn aan wat de fysieke drager ons standaard gaf, in de geest van de "6 garanties" voorgesteld door GamerGen: transparantie vóór aankoop, gereguleerde doorverkoop, verplichtingen inzake einde levensduur, erfgoedbehoud.

Wat u moet onthouden

• Ja, Sony staat in zijn recht: de commerciële vrijheid wordt beschermd door artikel 16 van het Handvest van de grondrechten van de EU.
• Ja, de Commissie spreekt de waarheid: geen enkele Europese tekst staat toe een distributieformaat aan een bedrijf op te leggen.
• Maar "de rechten van de consumenten worden volledig beschermd" beschrijft het recht om te kopen, niet het recht om te bezitten: de doorverkoop is dood verklaard door de rechter (Cassatie, 2024), het behoud wordt door niets gegarandeerd, en de licentie blijft herroepbaar.
• De hefboom is dus niet het verbieden van het einde van de schijf: het is het verkrijgen, in de Digital Fairness Act, van digitale rechten die daadwerkelijk vervangen wat de schijf de facto garandeerde.

De Commissie zegt dat ze de schijf niet kan redden. Niemand vroeg haar dat eigenlijk. Wat men van haar vraagt, is dat ze de rechten die de schijf droeg niet samen met hem laat sterven.

Ook interessant: PlayStation stopt met de productie van schijven in 2028 · Onze analyse van het antwoord van de Commissie op Stop Destroying Videogames · Doorverkoop van gedematerialiseerde games: wetten, tegenstrijdigheden en verhaalmogelijkheden

Referenties

• Gamekult, "L'Europe ne peut pas aller contre la décision de PlayStation" (juli 2026)
• GamesRadar+, verklaring van commissaris McGrath (oorspronkelijke quote in het Engels)
• TechSpot, "EU says it can't stop Sony from ending physical PlayStation game releases"
• Richtlijn (EU) 2019/770 betreffende digitale inhoud en digitale diensten (EUR-Lex)
• Europees Parlement, voortgangsfiche van de Digital Fairness Act
• Hof van Cassatie, 1e burgerlijke kamer, 23 oktober 2024, cassatieberoep nr. 23-13.738 (UFC-Que Choisir tegen Valve)