« L’Europe ne peut rien contre la fin du disque » : ce que dit vraiment le droit

Naar aanleiding van vragen van spelers na de aankondiging van het einde van de productie van PlayStation-schijven in januari 2028, reageerde de Europese Commissie, en haar antwoord haalde de krantenkoppen: "Europa kan niets doen tegen de beslissing van PlayStation". Dat is juridisch correct. Maar het daarbij laten, betekent de essentie missen. Analyse.

Wat er precies is gezegd

Tijdens een persvraag in het Europees Parlement in Straatsburg in juli 2026 verklaarde Michael McGrath, Europees commissaris voor Democratie, Justitie, de Rechtsstaat en Consumentenbescherming:

"Bedrijven zijn vrij om games en diensten aan te bieden op de manier die zij passend achten, op voorwaarde dat de rechten van consumenten volledig worden beschermd, in overeenstemming met het nationale recht en het recht van de Unie."

Vertaling: de Commissie zal niet ingrijpen en zal geen wet voorstellen om Sony (of wie dan ook) te verplichten een fysiek formaat te behouden. De beslissing valt, in haar eigen woorden, onder de "commerciële en contractuele vrijheden".

Waarom hij juridisch gelijk heeft

De vrijheid van ondernemerschap is een grondrecht van de EU. Artikel 16 van het Handvest van de grondrechten beschermt de vrijheid van ondernemerschap, wat de keuze van producten, formaten en distributiekanalen omvat. Een fabrikant verplichten om schijven te blijven persen zou een directe inmenging in dit recht zijn, waarvoor een solide wettelijke basis en een proportionele rechtvaardiging van algemeen belang vereist zouden zijn.
Het consumentenrecht regelt hoe men verkoopt, niet wat men produceert. De belangrijkste teksten die van toepassing zijn op videogames (richtlijn 2019/770 over digitale inhoud en digitale diensten, richtlijn 2011/83 over precontractuele informatie en herroeping, richtlijn 93/13 over oneerlijke bedingen) leggen verplichtingen op het gebied van conformiteit, transparantie en contractueel evenwicht op. Geen enkele verplicht, of maakt het mogelijk om te verplichten, een distributiedrager.
Geen enkele momenteel toepasselijke Europese tekst verplicht een fabrikant om een fysiek formaat te behouden. Noch de DSA (verordening 2022/2065, gericht op platforms), noch de DMA (verordening 2022/1925, gericht op poortwachters) is van toepassing op deze kwestie. Een eventuele nieuwe interventie van de Europese wetgever zou denkbaar blijven, maar zou moeten steunen op een rechtsgrondslag van de Unie, een doelstelling van algemeen belang nastreven en de proportionaliteit evenals de vrijheid van ondernemerschap respecteren.

Op dit punt is het dossier dus duidelijk: wie hoopte dat Brussel de beslissing van Sony zou "blokkeren", verwachtte iets wat het huidige Europese recht simpelweg niet toestaat.

Waar het antwoord omgedraaid moet worden

Het interessante deel van de verklaring van McGrath is niet "bedrijven zijn vrij". Het is de voorwaarde: "op voorwaarde dat de rechten van consumenten volledig worden beschermd". Want precies daar wringt de schoen. Welke rechten beschermen, concreet, de koper van een 100% gedigitaliseerde game?

U koopt geen goed, u aanvaardt een licentie. Een contractueel toegangsrecht, herroepbaar en wijzigbaar onder de voorwaarden (vaak slecht nageleefd) die de wet vaststelt, niet overdraagbaar volgens de huidige rechtspraak, zoals elke CLUF die niemand leest in herinnering brengt.
De doorverkoop van tweedehands games verdwijnt de facto. De Franse rechter heeft de doorverkoop van gedigitaliseerde games definitief afgewezen (Cour d'appel de Paris, 21 oktober 2022, bevestigd door de Cour de cassation op 23 oktober 2024, zaak UFC-Que Choisir tegen Valve, cassatieberoep nr. 23-13.738). Zolang er nog schijven waren, bleef er een markt voor tweedehands, uitlenen en overdracht. Het einde van de schijf doet deze markt teniet zonder dat enige wetgever dit ooit heeft besloten: een eenvoudige industriële beslissing produceert het effect dat geen enkele wet ooit heeft gestemd. Zie onze volledige analyse over doorverkoop.
Functioneel behoud is niet gegarandeerd. De wettelijke depotplicht (dépôt légal) dekt weliswaar videogames, inclusief gedigitaliseerde; de praktische beperkingen betreffen de daadwerkelijke verzameling, de servercomponenten en het behoud van een werkelijk speelbare ervaring. Wanneer een winkel sluit of een server wordt uitgeschakeld, kan de game verdwijnen, zelfs als hij "voor het leven" is gekocht.

Met andere woorden: het einde van de schijf is legaal, maar het verschuift het volledige gewicht van uw rechten naar een digitaal kader dat grotendeels nog moet worden opgebouwd. Zeggen dat "de rechten van consumenten beschermd zijn" in het heden, betekent een rechtstoestand beschrijven die de aankoopdaad beschermt, niet wat spelers verstaan onder bezitten, uitlenen, doorverkopen en bewaren.

De echte strijd: de Digital Fairness Act

Het is geen toeval dat deze verklaring komt, een maand na een andere gemiste kans: op 16 juni 2026 reageerde de Commissie op het Europees burgerinitiatief Stop Destroying Videogames (bijna 1,3 miljoen handtekeningen) door elk wetgevend voorstel af te wijzen, ten gunste van een dialoog met de industrie en een gedragscode. Onze gedetailleerde analyse vindt u hier.

Maar het dossier is niet gesloten, en dat is het deel dat de koppen "Europa kan niets doen" systematisch vergeten:

Op 9 juni 2026 schreven ongeveer 45 Europarlementariërs van alle politieke kleuren (EVP, S&D, Renew, Groenen, Left en niet-fractiegebonden leden) aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, aan vicevoorzitter Henna Virkkunen en aan commissaris McGrath om een "concreet wetgevend voorstel" te eisen, met de waarschuwing dat het uitblijven van een antwoord "een catastrofaal signaal zou geven aan alle burgers van de EU".
Sinds de weigering van 16 juni heeft de beweging zich heroriënteerd naar het amenderen van de Digital Fairness Act, de toekomstige Europese tekst over digitale eerlijkheid, die momenteel bij de Commissie in voorbereiding is, om daar verplichtingen inzake behoud en einde-levensduur van games in op te nemen.

McGrath spreekt de waarheid: met het huidige recht kan de EU het einde van de schijf niet verhinderen. Maar recht is geen natuurtoestand, het verandert. Niemand vraagt serieus om Sony te verplichten in 2028 nog schijven te persen. Wat er op het spel staat, is iets anders: dat de volledige digitalisering eindelijk gepaard gaat met rechten die gelijkwaardig zijn aan wat de fysieke drager ons standaard gaf, in de geest van de "6 garanties" voorgesteld door GamerGen: transparantie vóór aankoop, gereguleerde doorverkoop, verplichtingen bij einde levensduur, erfgoedbehoud.

Ondertussen verplaatst de strijd zich naar een ander terrein

De verklaring van McGrath sluit een deur: die van het consumentenrecht en de vrijheid van ondernemerschap. Maar terwijl ze die sluit, boeken andere rechtsmiddelen elders vooruitgang, op een volledig ander juridisch terrein dat het antwoord van de Commissie niet dekt: het mededingingsrecht.

Nederland: de stichting Stichting Massaschade & Consument voert een collectieve actie (campagne "Fair PlayStation") die ongeveer 457 miljoen dollar aan schadevergoeding eist namens 1,7 miljoen Nederlandse PlayStation-gebruikers. Belangrijk punt: deze actie is geen reactie op de aankondiging, ze bestond al eerder en richt zich op de "Sony-taks", de commissie van 30% die wordt geheven op alles wat via de PlayStation Store wordt verkocht; de zaak kwam eind juni 2026 voor de rechter, enkele dagen vóór de aankondiging van het einde van de schijf, wat sindsdien haar beste argument oplevert. Haar voorzitter, Lucia Melcherts: "Het einde van de schijven verwijdert de laatste plek waar een PlayStation-game nog tegen een concurrerende prijs kon worden gekocht en doorverkocht. Zonder schijf, geen tweedehandsmarkt meer en geen alternatief voor de PlayStation Store: vanaf 2028 bepaalt Sony alleen de prijs van een game." Het dossier haalt het voorbeeld aan van Demon's Souls, dat sinds 2020 op de PlayStation Store op 79,99 € is blijven staan, terwijl de prijs in fysieke winkels snel daalde. Een soortgelijke collectieve actie tegen de commissie van 30% van de PlayStation Store loopt overigens ook in het Verenigd Koninkrijk.
Mexico: federaal afgevaardigde Iraís Reyes en senator Luis Donaldo Colosio hebben een klacht aangekondigd bij de Comisión Nacional Antimonopolio (de Mexicaanse mededingingsautoriteit) wegens vermeende monopolistische praktijken: ze eisen een onderzoek, de opschorting van het plan van Sony tot dit onderzoek is afgerond, en garanties op het gebied van doorverkoop, uitlenen en verzamelen. Hun formulering vat de inzet samen: zonder schijf zou "Sony rechter en partij zijn over alles: de console, de winkel, de distributie en de prijs". Daar komen zorgen bij die specifiek zijn voor de Mexicaanse markt: het verdwijnen van tweedehands en het uitlenen tussen vrienden, en de verplichting om games van 100 tot 150 GB te downloaden in regio's met onvoldoende connectiviteit.
Brazilië: federaal afgevaardigde Erika Hilton heeft gevraagd om een onderzoek naar Sony te openen, met als argument dat het einde van de schijf de doorverkoop, het uitlenen en het behoud beperkt en spelers met slechte connectiviteit negeert, wat een mogelijke schending vormt van het Braziliaanse wetboek voor consumentenbescherming (Código de Defesa do Consumidor). Procon-SP, het consumentenbeschermingsagentschap van São Paulo, heeft Sony publiekelijk eraan herinnerd dat de overgang naar volledig digitaal de rechten van consumenten moet respecteren, of ze nu fysiek of digitaal kopen.

Dit is een invalshoek die onze eigen analyse hierboven niet behandelde: het consumentenrecht beschermt het formaat niet, maar het mededingingsrecht houdt zich juist bezig met machtsposities en het ontbreken van prijsdruk, ongeacht enige kwestie van formaat. Er is in dit stadium nog niets beslist, maar deze rechtsmiddelen tonen aan dat "Europa kan niets doen" niet betekent "niemand kan iets doen".

En terwijl Brussel weigert wetgeving op te stellen, schrijft Brasília een wet

Brazilië blijft niet steken bij het onderzoek. Federaal afgevaardigde Jandira Feghali heeft het wetsvoorstel PL 3612/2026 ingediend, rechtstreeks geïnspireerd op Stop Killing Games en gesteund op twee bestaande teksten: het Braziliaanse wetboek voor consumentenbescherming en de Marco Legal dos Games, de Braziliaanse kaderwet voor videogames. De inhoud lijkt verrassend veel op wat Europese spelers van de Commissie vroegen:

duidelijke informatie, vóór aankoop, wanneer een game afhankelijk is van een permanente serververbinding;
een minimale ondersteuningsduur van twee jaar na de release in Brazilië;
een opzegtermijn van minstens 180 dagen vóór elke serversluiting, weergegeven in de game, in de winkels, op de officiële kanalen en indien mogelijk per e-mail;
vrijwillig erfgoeddepot van games bij bevoegde instellingen;
een kader waarbinnen de gemeenschap servers kan onderhouden zonder het auteursrecht te schenden.

Het is slechts een wetsvoorstel, geen wet: het kan worden geamendeerd, begraven of aangenomen. Maar het bewijst het essentiële: niets belet een parlement om precies te doen wat de Europese Commissie voorlopig weigert voor te stellen. In een land waar, volgens de Pesquisa Game Brasil 2026, ongeveer 82% van de bevolking videogames speelt, weegt het politieke argument zwaar.

Het precedent dat verontrust: Apple, Google en het enige kanaal

De parallel met de Nederlandse actie is niet toevallig. Apple en Google werden aangeklaagd (Epic Games v. Apple, Epic Games v. Google) precies omdat ze hun eigen winkel als enige toegangspoort tot hun platform hadden opgelegd, zonder alternatief voor betaling of distributie. Google verloor over de hele linie (jury-uitspraak, december 2023) en sloot uiteindelijk een schikking: de Play Store moet vanaf 22 juli 2026 opengaan voor externe winkels, met commissies die worden begrensd op 20% (akkoord dat nog wacht op definitieve goedkeuring van de rechter, in de zomer van 2026). Apple mag op zijn beurt geen commissie meer heffen op betalingen via een externe link, sinds een gerechtelijke beslissing die het Amerikaanse Hooggerechtshof in mei 2026 weigerde op te schorten (het beroep zal eind 2026 voor het Hof worden bepleit, uitspraak verwacht in de loop van 2027).

Het gemeenschappelijke punt met PlayStation: door de schijf te schrappen, verandert Sony de PlayStation Store in het enige mogelijke kanaal om een game te kopen, precies de situatie die Apple en Google duur is komen te staan. De Digital Markets Act (verordening 2022/1925), die juist de winkels van deze twee giganten in de EU heeft opengebroken, wijst vandaag zeven "poortwachters" aan (Meta, Alphabet, Amazon, ByteDance, Apple, Booking, Microsoft) maar geen enkele consolefabrikant. In 2026 klonken er politieke en industriële stemmen om PlayStation, Xbox, Nintendo en Steam er op hun beurt aan te onderwerpen.

Er blijft een verschil bestaan dat consoles tot dusver grotendeels heeft gevrijwaard van dit soort rechtszaken: in tegenstelling tot een smartphone kiest men zijn console vóór het kopen van games, wat het mogelijk maakt te beargumenteren dat de concurrentie zich afspeelt op het moment van de aankoop van de console zelf, niet erna (en dat het gesloten ecosysteem, vaak gesubsidieerd door consoles die met verlies worden verkocht, deel uitmaakt van het model dat de koper aanvaardt). Maar een 100% digitale markt, zonder enig alternatief voor distributie zodra de console is aangeschaft, is precies het terrein waar deze redenering het meest kwetsbaar is: dat is exact de invalshoek die de Nederlandse eisers testen.

Wat u moet onthouden

Ja, Sony heeft het recht aan zijn kant: de commerciële vrijheid wordt beschermd door artikel 16 van het Handvest van de grondrechten van de EU.
Ja, de Commissie spreekt de waarheid: geen enkele Europese consumentenbeschermingstekst maakt het mogelijk om een bedrijf een distributieformaat op te leggen.
Maar "de rechten van consumenten zijn volledig beschermd" beschrijft het recht om te kopen, niet het recht om te bezitten: de doorverkoop is juridisch dood verklaard (Cassation, 2024), het functioneel behoud is onvoldoende gewaarborgd, en de licentie blijft herroepbaar onder voorwaarden die weinig CLUF's daadwerkelijk naleven.
Er is al een ander front geopend, buiten het gebied dat McGrath dekt: het mededingingsrecht, getest in Nederland (collectieve actie "Fair PlayStation", 457 miljoen dollar) en in Mexico (klacht bij de mededingingsautoriteit).
Het enige kanaal dat het einde van de schijf creëert, doet denken aan het patroon dat Apple en Google duur is komen te staan (Epic Games v. Apple/Google): maar geen enkele consolefabrikant wordt vandaag door de Digital Markets Act als "poortwachter" aangewezen, ondanks oproepen in die richting in 2026.
Brazilië toont de wetgevende weg: een gevraagd onderzoek naar Sony, een waarschuwing van Procon-SP, en vooral het wetsvoorstel PL 3612/2026 (transparantie over serverafhankelijkheid, minimale ondersteuning van twee jaar, opzegtermijn van 180 dagen bij sluiting, behoud), precies wat de Commissie voorlopig weigert voor te stellen.
Het hefboommiddel is dus niet het einde van de schijf te verbieden: het is om te bereiken dat de toekomstige Digital Fairness Act (waarvan de aangekondigde reikwijdte betrekking heeft op dark patterns, verslavend ontwerp en digitale contracten, nog niet op doorverkoop of behoud) digitale rechten integreert die werkelijk vervangen wat de schijf de facto garandeerde. Dit is een eis om voor te strijden, geen verworven recht, terwijl het mededingingsrecht zijn werk mag doen op het terrein van de prijzen.

De Commissie zegt dat ze de schijf niet kan redden. Niemand vroeg haar dat werkelijk. Wat men haar vraagt, is de rechten die de schijf droeg niet samen met hem te laten sterven.

Ook te lezen: PlayStation stopt de productie van schijven in 2028 · Onze analyse van het antwoord van de Commissie op Stop Destroying Videogames · Doorverkoop van gedigitaliseerde games: wetten, tegenstrijdigheden en rechtsmiddelen

"Europa kan niets doen tegen het einde van de schijf": wat het recht werkelijk zegt